Ef hægt væri endurskapa hjartað á vélrænan hátt væri því fagnað sem stórbrotnu vísindaafreki eða tæki sem pumpað gæti 14.000 þúsund lítrum af blóði í gegnum 100.000 kílómetra af slagæðum daglega. Hjartað virkjar í senn næringu okkar, hormóna, súrefni og ónæmiskerfið og sér um að allt ferðist hárnákvæmt á fyrirframgefna áfangastaði. Einnig vísar hjartað eiturefnunum á braut.
Það er því ljóst að fólk ætti að gefa þessu dýrmæta líffæri sérstakan gaum. Samt virðumst við gera flest til þess að gera hjartanu erfitt fyrir með kolröngu mataræði: Við markvisst stíflum boðleiðirnar til þess, skemmum hringrásina og aukum álagið á það. Tvö af hverjum fimm dauðsföllum í Bandaríkjunum eru af völdum hjarta- og æðasjúkdóma og það er sláandi til þess að vita að kransæðastífla er önnur algengasta dánarorsök Íslendinga (sjá nánar á www.hjarta.is). Þar fyrir utan eru margir sem eru með hjartasjúkdóma að kljást við mikla verki og almennt lakari lífsgæði en gengur og gerist.
Þeir sem eru í mestri hættu á að fá hjartasjúkdóma eru þeir sem eiga sér ættarsögu um þá; þeir sem eru með háan blóðþrýstingur; mikinn glúkósa; hátt þríglýseríð; mikið magn homocysteine; eða mikið fituprótín.
Það hefur líka neikvæð áhrif á hjartað ef fólk reykir meira en 10 sígarettur á dag, hreyfir sig lítið og býr eða vinnur þar sem loftmengun er mikil.Yfirþyngd og streita hafa líka afgerandi áhrif á heilsu hjartans. Að auki hefur mikil neysla á mettuðum fitusýrum, rauðu kjöti, dýraprótíni, salti, unnum sykri, steiktum mat og áfengi afar slæm áhrif.
Góðu fréttirnar eru þær að vanheilsu hjartans má afstýra með réttu næringarprógrammi sem verndar slagæðarnar gegn skaða, léttir á og hindrar hjartakveisu, dregur úr bólgum og lækkar blóðþrýsting. Af hverju stafa hjartaáföll? Blóðið flytur mörg efni. Líkt og maður sé að horfa á hraðbraut með þungri umferð ofan frá. Veggir slagæðanna þurfa því að þola mikið álag. Ákveðin mólekúl geta valdið skaða einkum ef skortur er á A, B og E vítamínum og lífsnauðsynlegum fitusýrum.
Bólgur og viðgerðarferli fer í gang þar sem eyðileggingin á sér stað. Með tímanum næla slagæðarnar sér í aðra ferðalanga úr blóðinu, eins og kalk, trefjaefni, blóðflögur og oxaða fitu. Þetta slagæðavandamál kallast æðakölkun. Æðakölkun veldur því að blóðstreymi minnkar og blóðþrýstingur hækkar. Ef slagæðar sjá hjartanu fyrir oxuðu blóði stíflast það að hluta; hjartavöðvann hungrar í súrefni og þarf að pumpa ákaft. Einkennin geta brotist fram í vægu hjartaáfalli í formi hjartakveisu, eða hjartabilun ef slagæðarnar eru algerlega stíflaðar.
Verndun slagæðanna Hrörnun slagæða á sér stað á þeim svæðum þar sem slagæðarnar laskast. C-vítamín er lífsnauðsynlegt til þess að framleiða kollagen og elastín sem halda húðinni, frumunum og himnunum saman, þar með talið veggjum slagæðanna og annarra æða. Ef lítið magn er af þessum efnum í líkamanum byrja æðarnar að leka. Það að fá marbletti auðveldlega er til marks um skort á kollageni og elastíni. Besta ráðið gegn þessum vanda er því að neyta mikils magns fersks grænmetis og ávaxta. Einnig er nauðsynlegt að neyta bætiefna þar sem sýnt hefur verið fram á það að matur nútímans er ekki eins næringarríkur og áður.
Verndun með andoxunarefnum Sindurefni (free radicals) er skaðleg mólekúl sem valda m.a. skemmdum á slagæðaveggjunum. Sígarettureykur, steiktur og brenndur matur, mengun og geislun gera okkur berskjaldaðri fyrir sindurefnum. Andoxunarefnin A, C og E vítamín ásamt sinki og seleni og Q10 hjálpa okkur að halda sindurefnum í skefjum. Tvö öflugustu andoxunarefnin gegn sindurefnum eru E-vítamín og Q10. Þá hafa rannsóknir líka sýnt með marktækum hætti að E-vítamín minnkar líkurnar á hjarta- og æðasjúkdómum.
E-vítamín fáum við m.a. úr hnetum, fræjum, hveitiklíði og froðunni úr tocopherols.
Homocysteine
Margir vísindamenn telja að kólesteról sé hættulegast hjartanu. Dr. Kilmer McCuly komst hins vegar að því að amínósýra sem kölluð er homocysteine gæti leikið stórt hlutverk í þessu samhengi. Börn sem fædd eru með hinn sjaldgæfa sjúkdóm homocysteinuria; lítið af ensímum sem umbreyta homocysteine í meinlausa amínósýru, og eru ekki meðhöndluð, deyja úr hjarta- og kransæðasjúkdómum áður en þau ná fullorðinsaldri. Engu að síður er kólesterólmagn þeirra eðlilegt.
Gæti homocysteine verið þáttur í hjarta- og æðasjúkdómum. McCully komst að því að reykingar, hreyfingarleysi, lágt magn af B6 og B12 vítamínum og fólínsýru í blóði er í beinu samhengi við hátt homocysteine magn í blóði. Til þess að lækka homocysteine magnið í líkamanum þarf fólk því minnka neyslu dýraprótíns, hætta að reykja og hreyfa sig reglulega. Einnig er mælt með að fólk auki inntöku á B6 og B12 vítamínum og fólínsýru. Góð alhliða B-vítamínblanda er best til þess fallin.
Haltu slagæðunum hreinum Hinn tvöfaldi Nóbelsverðlaunahafi Linus Pauling fékk hjartaáfall á fimmtudagsaldri en varð 92 ára. Hann setti fram eftirfarandi kenningu um orsök hjartasjúkdóma: Skortur á C-vítamíni, sem eins og áður kom fram að heldur slagæðum okkar heilum, ýtir undir það að líkaminn þurfi að nýta sér hin límkenndu efni fitu og prótín til þess að halda æðunum saman. Fita og prótín eyðileggja svo út frá sér og valda slagæðahrörnun. Rannsóknir hans sýndu að með neyslu 500 mg af C-vítamíni á dag í sex mánuði megi koma slagæðunum aftur í samt lag.
Kólesteról Líkaminn þarf á kólesteróli að halda fyrir hormónabúskapinn. LDL kólesterólið er erfiðara viðfangs en góða kólesterólið HDL því hið fyrrnefnda veldur oxun. Þegar LDL kólesterólið hefur náð yfirhöndinni eiga sér stað skemmdir af völdum oxunar en 80% fituframleiðslu okkar fer fram í lifrinni. Þess má geta að kólesteróllækkandi lyf geta haft erfiðar aukaverkanir til langs tíma. Albesta ráðið gegnum óhóflegu LDL kólesteróli er að neyta E-vítamíns og Q10. Þá koma trefjar úr ávöxtum og grænmeti að afar góðu gagni til lækkunar vonda kólesterólsins sem og hvítlaukur og góð hreyfing.
Streita
Hár blóðþrýstingur getur verið af völdum streitu. Streita gerir blóð okkar þykkara eða meira seigfljótandi. Það gefur því auga leið að hjartað þarf að erfiða meira og hjartsláttartruflanir gera vart við sig. Gott ráð gegn þessu vandamáli er að neyta kalks og magnesíums það hefur afar slakandi áhrif. Skortur á magnesíum veldur krampa í vöðvum líkamans og það á líka við um hjartavöðvann. Með öðrum orðum getur skortur á þessu mikilvæga bætiefni átt stóran þátt í hjartaáföllum. Kalk og magnesíum er að finna í mestu magni í fræjum og möndlum og dökkt grænt grænmeti er einkar ríkt af þessum bráðnauðsynlegu efnum. Einnig má kaupa afar góðar bætiefnablöndur sem innihalda kalk og magnesíum í þeim hlutföllum sem líkaminn þarfnast.
Lífsnauðsynlegar fitusýrur Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það að lífsnauðsynlegar fitusýrur, eins og Omega-3, eru jafn lífsnauðsynlegar fyrir hjartað sem og önnur líffæri líkamans. Omega 3 á drjúgan þátt í að lækka þríglýseríðið og LDL kólesterólið (hið vonda). Þá getur EPA, sem er að finna í HDL kólesterólinu (hinu góða) og er í talsverðu magni í feitum fiski, þynnt blóðið, lækkað LDL kólesterólið, minnkað bólgur og lækkað blóðþrýsting, svo fátt eitt sé nefnt.
Þessi grein birtist í Heilsupóstinum 02.tölublað.13.árgangur ,mars 2008
Senda á Facebook